1. Հայաստանի ավատատիրական պետությունները ընդհանուր առմամբ հիմնված էին հողատիրության և ավատական հարաբերությունների վրա, որտեղ իշխանությունը բաժանված էր թագավորի և մեծատոհմիկ նախարարների միջև։ Օրինակ Բագրատունիների թագավորությունում թագավորը համարվում էր գերագույն իշխան, բայց նախարարները մեծ ինքնուրույնություն ունեին իրենց կալվածքներում։ Ավելի վաղ շրջանում Արշակունիների թագավորությունում ևս պահպանվում էր նման կառուցվածք, սակայն այնտեղ նախարարական տների ազդեցությունն ավելի ուժեղ էր, և երբեմն նրանք կարող էին թուլացնել կենտրոնական իշխանությունը։ Այսպիսով, ավատատիրական պետությունների հիմնական նմանությունը նախարարական համակարգն էր, իսկ տարբերությունը թագավորական իշխանության ուժգնության աստիճանը և արտաքին քաղաքական պայմանները։
3. IV–V դարերում քրիստոնեական եկեղեցու և հայկական պետության հարաբերությունները շատ սերտ էին։ Քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակվեց Տրդատ Գ Մեծի օրոք 301 թ․, և եկեղեցին դարձավ պետականության կարևոր հենարան։ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց գրերի ստեղծումը V դարում նպաստեց ոչ միայն կրոնական, այլև քաղաքական և մշակութային միասնությանը։ Եկեղեցին աջակցում էր թագավորական իշխանությանը, իսկ պետությունը պաշտպանում էր եկեղեցու դիրքը։ Սակայն քաղաքական բարդ իրավիճակներում (հատկապես Պարսկաստանի ճնշման պայմաններում) եկեղեցին նաև ազգային ինքնության պահպանման կենտրոն դարձավ։ Այսպիսով, IV–V դարերում եկեղեցի-պետություն հարաբերությունները հիմնված էին փոխադարձ աջակցության վրա և կարևոր դեր ունեցան հայկական պետականության պահպանման գործում։
Սարգսյան Դավիթ բլոգ 